Mahihiya ang Manilenyo sa Mangyan

by Sankage Steno

Alam ko namang Buwan ng Wika ngayon, pero hindi ko inasahang sa isang “minority” ko pa ito mas lalong mararamdaman sa halip na sa isang Tagalog na tulad ko o sa isang Manilenyo na tulad ko rin. Lumaki kasi ako sa Bulacan pero sa Maynila ako pinanganak. Ayos ba?

Ito na ang continuation ng kwento ko kahapon. Matapos kong bagtasin ang tatlong rumaragasang ilog papunta sa isang community ng mga Mangyan, Buhid Mangyan to be exact, syempre hindi ko naiwasang makipagkwentuhan sa mga kasama kong katutubo. What went on was really heart-warming.

Nagulat ako kasi sobrang tatas nilang magtagalog. Nu’ng una nga, habang papunta pa lang sa site, tinanong ko ‘yung driver namin kung sanay managalog ‘yung mga Mangyan. Sabi n’ya, matatas daw. Di pa ‘ko naniwala nu’ng una. Pero nu’ng kaharap ko na sila, ako pa ‘tong parang nagkulang. Ganito lang naman kasi ang takbo ng unang usapan namin:

Kuya Mangyan: Akala ko banyaga ka. Akala ko Koreano. Muntik na kitang Ingglisin kanina.

Sankage Steno: Naku, hindi po. Madalas lang po akong mapagkamalang foreigner. Madalas mapagkamalang KPop.

KM: Tagasaan ka talaga?

SS: Sa Maynila po ako nagwo-work pero taga-Bulacan po talaga ako. Kayo po?

KM:  Marami akong kakilalang taga-Bulacan… Hanunuo Mangyan ako. Maraming tribo ang Mangyan. Ang mahalaga Pilipino tayo.

SS: Tama po <while trying hard to hold back tears>.

Hindi pa d’yan natapos ang paghanga ko kay kuya at sa mga Mangyan. Meron pa s’yang sinabi na medyo kinainggitan ko.

SS: Ano po salita n’yo dito?

KM: Hanunuo, pero du’n sa pupuntahan natin, Buhid. May sarili silang salita. Nagtatagalog kaming mga iba’t ibang tribo ng Mangyan kapag nag-uusap-usap. Kahit kami rin kasi hindi nagkakaintindihan dahil iba-iba ang wika namin.

And then it hit me. Ako, dalawang language lang ang kaya kong intindihin at gamitin, Tagalog/Filipino at English, pero ‘tong mga Mangyan, at least three! Tagalog/Filipino, English at ‘yung mother tongue nila. At naisip ko na normal lang ito sa mga hindi Tagalog, e.g., Ilokano, Bisaya, Igorot, Tausug, etc.

Nanliit ako nang konti.

Narito pa ang ilan sa mga sinabi nila sa akin. Hindi ko pa pwedeng ibulgar ang lahat, pero magbibigay ako ng patikim. Be ready with your Tagalog-English dictionary at baka hindi n’yo maintindihan ‘yung ibang salita.

KM: (Habang hinihiwa ‘yung plastik na gagamitin ko sanang kapote) Wala nang talab itong gulok ko.

Ito naman ang sabi ng asawa ni Kuya Mangyan habang inililibot ako sa pamayanan nila: Naranasan ko noon, kinukutya kami ng mga tagapatag dahil Mangyan kami.

Ito naman ang sabi ng isang teenager na Mangyan na umalalay sa ‘kin habang tumatawid sa ilog: Nais ko sanang kumuha ng Engineering… para na rin makatulong ako sa aking pamayanan.

Ito naman ang sabi ng isang teacher doon na isa ring Mangyan: [Isa sa mga layunin namin ay ang] pagpapahalaga sa lupaing ninuno bilang sagradong daluyan ng kakayahan at buhay naming mga Mangyan.

Take note, ha. Sinabi nila ‘yan fluently, fluidly and ferfectly! At sinabi nila ‘yan in a conversational tone, not academic o formal tone. Sobrang astig! Ako pa talaga minsan ‘yung nangangapa sa salitang Tagalog para mapantayan ang husay at pagiging matatas ng mga Mangyan sa mismong mother tongue ko. Bilib na bilib talaga ako.

At hiyang-hiya rin para sa sarili.