God Particle

by Sankage Steno

Tama na muna ang pulitika. Susubukan ko namang ipaliwanag kung ano ang God particle (na mas gusto kong tawaging God’s Lego Blocks) o Higgs Boson (ang tunay nitong pangalan).

Bago ang lahat, nais ko lang ipaalam sa mga walang alam na inawardan na sina Peter Higgs (Great Britain) at Francois Englert (Belgium) ng Nobel Prize for Physics matapos nilang mahulaan ang pag-iral o existence ng Higgs boson particle na s’ya diumanong pinagmulan ng lahat ng stars at planets sa sanlibutan, including us humans.

Ito na ang madugong part so, please lang, mag-ready ka ng tissue o panyo.

Para maintindihan ang Higgs boson, dapat may konti kang alam sa science. Siguro naman narinig mo na ang tungkol sa matter at ang smaller composition nitong molecule at ang mas maliit pang composition nitong atom, di ba? Dahil sa pag-aaral ng mga scientist, nadiskubre na rin na may mas maliit pang particles o butil.

Ito nga ‘yung protonneutron at electron.

At dahil pa rin sa patuloy na pag-aaral, nadiskubre rin ang quarks at leptons na ipapaliwanag ko maya-maya. Bago ‘yon, nalaman din natin na ang bawat matter ay may pwersang nasa loob.

Apat silang lahat: gravitational force, electromagnetic force, strong force at weak force.

Ang pag-aaral sa matter at sa mga pwersang nasa loob nito ay tinatawag na particle physics. Ang particle physics naman ay may isang theory o paniniwalang tinatawag na standard model. Ang model na ito ang nagpapaliwanag kung paano naglalaro, nagtutulung-tulong o nakikisalamuha sa isa’t isa ang maliliit na butil ng matter at ang apat na pwersa nito.

Malapit na tayo sa Higgs boson. Konting pasensya na lang.

Ayon sa standard model, ang universe o sanlibutan, kung hihimayin sa pinakamaliit na bahagi nito, ay gawa sa 12 magkakaibang butil ng matter at apat na pwersa. Ang 12 butil ay binubuo ng anim na quarks at anim na leptons. Ang quarks ay binubuo naman ng protons at neutrons, samantalang ang leptons naman ay binubuo ng electron at electron neutrino.

Naniniwala ang mga scientist na ang apat na pwersa ay may tagahawak na butil na nakakaapekto sa matter. Ang butil na ito ay tinatawag na boson.

Dumudugo na ba ang ilong mo? Normal lang ‘yan. Alam kong invisible ang pwersa, pero isipin mo na lang na parang aura ‘to ng super saiyan o chakra ng isang shinobi para madali. Tapos ang boson o tagahawak ng pwersa na ‘to ay si Son Goku o kaya naman ay si Naruto.

Ang apat na pwersa raw ay may tig-iisang boson o tagahawak. Ang humahawak kay gravity ay si graviton; si photon naman kay electromagnetism; si gluon kay strong force; at sina W at Z kay weak force.

Balik tayo sa matter. Alam naman natin na lahat ng bagay o matter ay may mass o laman. Lahat daw ng butil ng matter at nu’ng apat na pwersa ay dumadaloy sa isang parang o field na tinatawag na Higgs field. Kapag dumaan, halimbawa, sina W at Z sa parang na ito, napapasahan sila ng laman. Ganu’n ka-powerful si Higgs field.

Para s’yang harina o flour. Lahat ng isawsaw mo, kinakapitan.

Kung ang pwersa ay may tagahawak o boson, syempre meron din si Higgs field. Ang butil na humahawak sa kanya ay tinatawag na Higgs boson na recently lang “nahanap” ng CERN. Sa madaling salita, ang lahat ng bagay ay nagkaroon ng laman o nagsimula dahil sa Higgs boson.

Kaya s’ya tinawag na God particle.