Sino si Macli-ing Dulag?

by Sankage Steno

Halos lahat ng kaibigan ko sa Facebook, kasama na ako, ay hindi na inabutan si Macli-ing Dulag. Sino ba s’ya at kebs ba natin sa kanya?

Isa s’ya sa libu-libong biktima ni Marcos noong panahon ng Martial Law. Si Macli-ing ay isang pangat (tribal chief) sa Bugnay, Tinglayan, Kalinga. S’ya ang nanguna sa pagtutol sa proyekto ni Marcos at ng World Bank na magtayo ng hydroelectric dam sa Chico River.

Para saan ang Chico Dam at bakit ito tinutulan ni Macli-ing at ng iba pang mga katutubo sa Cordillera?

MACLI-ING offered his life to protect the sacred lands of his people. LIN NEUMANN, ASIA NEWS SERVICE, 1980

Yung itatayo sanang dam sa Chico River ay magbibigay ng karagdagang kuryente para sa mga nakatira sa kapatagan, para sa atin. Ang kapalit ng pagtatayo nito ay ang pagkasira at pagkawala ng tirahan at ikabubuhay ng mga taga-Cordillera. Maapektuhan nito ang mga katutubong nakatira malapit sa nasabing ilog.

Para sa mga hindi pa nakakaalam o nakakarating sa Chico River, ito lang naman ang itinuturing na “Nile River” ng mga nasa Cordillera Region. Maraming villages o barangay, tulad ng Bugnay, ang umaasa sa tubig na nagmumula rito upang buhayin ang kanilang mga payaw (rice terraces) at tustusan ang kanilang pangangailangan, gaya ng inumin, panglinis, atbp.

Si Macli-ing ang nanguna sa pagpigil na maitayo yung Chico Dam. Tinipon n’ya yung ibang pangat mula sa iba’t ibang tribo, kahit pa mismo yung mga kalaban nila (Uso pa ang tribal war noon, yung pugutan ng ulo). Nagkaroon sila ng tinatawag na ‘bodong’ o pagtitipon ng mga elders upang pag-usapan ang mga hakbang na gagawin upang labanan ang militarisasyon ng lugar nila.

Nagpadala na kasi si Marcos ng mga sundalo sa Kalinga at Mountain Province para “kalabanin umano ang mga NPA.” Dahil tutol ang mga katutubo sa proyekto ng diktador, itinuring silang kasapi ng “Left,” kaya naroon yung mga sundalo upang itaboy sila o “kontrolin.” Ang totoo, naroon sila upang tuluyang mapaalis ang mga katutubo at maitayo ang Chico Dam.

Dahil sa tapang at pamumuno ni Macli-ing, marami pang katutubo ang nagtipon-tipon at nagkaisa para labanan ang mga sundalo ni Marcos upang hindi maitayo ang dam na sisira ng kanilang pamanang lupa (ancestral domain). Hindi ito maliit na bagay dahil, sabi ko nga, kahit sila mismong galing sa iba’t ibang tribo ay magkakaaway. Isipin mo na lang na bigla tayong naging kakampi ngayon ng China para sa iisang layunin.

Kaya noong April 24, 1980, sumugod ang mga sundalo ni Marcos, sa pamumuno ni Lt. Leodegario Adalem sa Bugnay, at pinaulanan ng bala ang bahay ni Macli-ing, pati na rin yung bahay ng iba pang katutubong tutol sa pagtatayo ng dam.

Mapalad ako dahil nakatungtong ako sa Bugnay noong Sabado, kasama ang ilang kaibigan, nang pumunta kami kay Whang-Od para magpabatok. Si Whang-Od at si Macli-ing ay galing sa iisang tribo, ang mga Butbut. Bago makarating sa village ng tanyag na mambabatok ay hihinto muna sa Bugnay kung saan magsismula ang pag-akyat patungo kay Whang-Od.

Mapalad din ako dahil sa UP ako nakapag-aral. Kung hindi siguro ako kumuha ng elective na Peoples of the Philippines sa Anthropology, hindi ko makikilala si Macli-ing. Baka balewalain ko lang yung sinabi ng guide namin na si Kuya Francis Pa-in nang ituro n’ya sa ‘min ang lugar kung saan nabuhay at namatay si Macli-ing, ang tagapagtanggol ng Cordillera.

SAMUN, (seated, with child on lap), wife of Macli-ing Dulag, and her children put up streamers in their house in the village of Bugnay in Tinglayan to call for justice over the murder of the Kalinga elder. MA. CERES DOYO